Bu ay yayınlanan SUDO dergisi için yazdığım Kde yazısı.
Herkese merhaba;
Her tarafta shell-unity savaşları varken Kde mevzusu nerden açıldı, değil mi 
Yazının esas kaynağı forumdan sezen rumuzlu üyenin isteği ancak bu istekte de belirtildiği gibi dergide neredeyse Kde ile ilgili hiç yazı görememek. Doğal olarak bu durum Kde’nin hem kullanılmadığı hem de iyi olmadığı intibasını uyandırıyor. Oysa öyle değil. Hatırı sayılır bir Kde kullanıcısı var ve fakat Ubuntu ve Gnome tarafındaki hızlı değişimler, insanları tatmin etmese de ilgisini çekiyor(reklamın böylesi ). Madem hatırı sayılır bir kullanıcı kitlesi var ve madem kullanıcıları Kde’den oldukça memnunlar o halde bu güzellikleri kendilerine saklamasınlar diye düşündüm. Diğer Kde kullanıcıları paylaştıkları arkaplan görüntüleriyle yeterince reklam yapıyorlar. Biraz da özelleştirme özürlü ben reklam yapayım
Öncelikle belirtmek gerekir ki Kde güçlü bilgisayar ister. Güçlü dediysem uçan cinsinden değil en az bir çift çekirdek cinsinden bahsediyorum(elbette bu gereksinim kullanılan sistemin tatmin edici bir performans sergilemesi içindir). Ayrıca bir kaç noktayı da açıklığa kavuşturalım. Kde, Qt GUI(grafiksel kullanıcı arayüzü)’nü kullanır. Bu nedenle Kde’nin bir parçası olan herhangi bir uygulamayı gnome/unity/xfce ile kullandığınız sisteme ilk kurduğunuzda sisteme yüklü bir program yüklemesi yapacaktır. Zira bu üçlü Qt yerine Gtk aracını kullanır.
Bu yazının mikro amacı Kde’nin kullanımına yöneliktir. İpuçları içermeyecektir. Ve Kde(K Desktop Environment(K Masaüstü Yöneticisi)) gerçekten çok büyük bir alanı işgal ettiğinden yazı konusunu şimdilik sadece Sistem Ayarları uygulaması ile sınırlandırmak yerinde olacaktır. Ubuntu kullanıcıları
sudo apt-get install kubuntu-desktop
Arch kullanıcıları
pacman -S kde
veya
pacman -S kdebase
komutu ile kullandıkları sisteme Kde kurabilirler. Umarım yazı hizmet ettiği amaca ulaşır.
Sistem Uygulamaları, komut olarak system-settings olarak açılabileceği gibi Uygulama Başlatıcısından(Başlat menüsü) da açılabilir. Bu uygulamayı ilk çalıştırdığımızda karşımıza bir çok ayar barındıran seçenekler gelir. En önemlileri ele almak yerinde olacaktır. Bunların başında elbette ki Masaüstü Efektleri gelir.
Kullandığım sistem yarı ingilizce olduğundan kafa karıştırmasın herşey yerli yerinde Yanarlı dönerli bir masaüstü istiyorsanız “Enable desktop effects at startup” seçeneğini işaretlemelisiniz. Eğer ekran kartınız 3B destekliyorsa sorun çıkarmayacaktır. Unutmadan Kde’de bir değişiklik seçildiği anda etki göstermez. Ya “Tamam” ya da “Uygula” düğmesine tıklamalısınız. Hemen altında da pencere efektlerini açmak için Alt+Shift+F12 kısayolunu kullanabileceğimizi de belirtiyor. Canlandırmalardan bir miktar kazanç elde etmek istiyorsanız aynı penceredeki diğer yapılandırmaları iptal edebilirsiniz. Yine de açıklamak gerekirse Pencere değiştirme efekti Alt+Tab kısayoluna verilecek tepki canlandırmasını işaret eder. Masaüstü değiştirme efekti ise Sanal Masaüstleri arasında gezinirken yapılacak canlandırmayı işaret eder.
Tüm Efektler sekmesinde ise 3B yanarlı-dönerli pencere yöneticimizin neleri yapıp neleri yapmayacağını biliyor olacak. Eğer ilk defa Kde kullanıyorsanız veya bu canlandırmaların ne tür işlevi olduğunu bilmiyorsanız tümünü iptal etmenizi tavsiye ederim. Belki de sisteminizi yavaşlatan bir canlandırma bu sekme altındadır ve siz de böylece bunu durdurmuş olursunuz. Ayrıca tek tek canlandırmaları aktif ederek hangi seçimin ne tür bir etkisi olduğunu da öğrenmiş olursunuz.
Her seçenek için bir yapılandırma olmasa da yapılandırmaya sahip seçeneklerin ayarlarına sağ taraftaki düğmeye tıklayarak ulaşabilirsiniz. Böylece canlandırmaları kendinize göre de özelleştirmiş olursunuz. Unutmayın bu ayar penceresi birçoğumuzun aklında compiz olarak yer etmiş efektlerin Kde versiyonunun yapılandırıldığı yerdir. Ki biz bu yanarlı dönerli pencere yöneticisine Kwin diyoruz. Kendisi compiz kadar gelişmiş efektleri(canlandırmaları) barındırır.
İkinci ayar kısmı Çalışma Alanı Uygulaması. Bu pencerede gördüğünüz gibi pencere dekorasyonlarını, açılış temasını, masaüstü temasını(paneller vs) ve simge temasını değiştirebilirsiniz. Gördüğünüz gibi pencere dekorasyununu “Düğmeleri Yapılandır” düğmesiyle istediğiniz gibi ayarlayabilirsiniz(kontrol düğmelerinin yerini ve sırasını). Ayrıca internetten de yeni temalar almak mümkün.
Masaüstü Araması seçeneği, eğer sisteminiz Kde ile zorlanıyorsa Nepomuk ve Strigi araçlarını kapatacağınız yerdir. Nepomuk dosya ve dizinleri adlarına göre, Strigi ise içeriklerine göre indeksler.
Çalışma Alanı Davranışı şahsen benim en sevdiğim ayar yeridir. Ancak öncelikle buradaki bazı ayarları kullanabilmek için Kwin ayarlarında Masaüstü Küp/Küre/Silindir canlandırmalarının aktif olduğundan emin olun.
Burada görebileceğiniz üzere sanal masaüstü sayısını ve davranışlarını yapılandırabiliyoruz. “Her masaüstü için farklı programcıklar” seçeneğini işaretlerseniz her masaüstüne istediğiniz arkaplan, panel ve programcıklar kullanabilirsiniz. Hiçbiri bir diğerini etkilemez. Çok sevdiğim ama açıkçası sadece arkaplanlarda değişiklik yaptığımı belirtmem gerek. Ayrıca Kde’de sanal masaüstleri compiz gibi araçları her masaüstüne yerleştirebildiği gibi sadece istenilen masaüstüne de yerleştirebilir. (Elbette ki kde tarafında compiz yerine daha çok süperkaramba ve plasma programcıklarını kullanıyoruz. Özellikle plasma programcıklarını tavsiye etmem gerek ). Eğer sanal masaüstü sayısı panelde tek satır olarak görünüyor ise paneldeki sanal masaüstlerine sağ tıklayıp Sayfalayıcı Ayarlarına gidip satır sayısını arttırarak daha az yer kaplamasını sağlayabilirsiniz.
Evet belki de Kde’nin en güzel kısmına geldik Listede gördüğünüz her fonksiyonu ekranın her köşesine uygulayabilirsiniz. Elbette ki bir konuma bir fonksiyon atanabiliyor ve bir fonksiyon sadece bir defa kullanılabiliyor. Bu ayar yapıldıktan sonra sadece fareyi belirtilen köşeye götürüp etkiyi görmek kalıyor. Etkinleştirme gecikmesi ile fareye ne kadarlık bir zamanda tepki vereceğini ayarlayabilirsiniz. Burada şuna dikkat etmek gerek. Eğer küp-küre veya silindir canlandırmasını seçtiyseniz klavyeye hiç dokunmadan sadece bir fare hareketiyle sanal masaüstleri arasında güzel bir efektle geçiş yapabilirsiniz ancak canlandırmadan çıkmak için farenin sağ tuşuna tıklamanız gerekir ya da klavyeden enter tuşuna basmalısınız. Çalışma Alanı sekmesinde ise Masaüstü sistemi yerine netbook sistemi kullanılabilir ancak netbook sistemi şahsen ben tavsiye etmiyorum. İlla da denemek isterseniz de bir sakıncası yoktur.
Tekrar ana menüye dönelim. Öntanımlı Uygulamalar adından da anlaşılabildiği gibi sistemin varsayılan web tarayıcısını, IM istemcisini, terminal uygulamasını yapılandırabileceğiniz kısım. Dosya İlişkileri ile hangi tür dosyanın hangi programla açılacağını, Hesap Detayları ile kullanıcı ayarları, Kısayollar ve Hareketler ile de sistemdeki tüm kısayolları, Yerel sekmesinden de Dil ayarını yapabilirsiniz. Anladığınız üzere her ayar penceresini anlatmaya niyetim yok, sanıyorum ki sizin de tüm ayarları öğrenmeye pek hevesiniz olmaz Önemli kısımlara atlıyorum hemen.
Uygulama Görünümü penceremiz. Burada Qt temamızı, renklerimizi, yazı türümüzü ve elbetteki simge temamızı ayarlayabiliriz. Eğer çok albenili bir qt istiyorsanız qt-curve paketini kurup burada gördüğünüz ekrandan seçip Yapılandır demeniz gerekir. Bu şekilde transparan ayarı da dahil olmak üzere çok çeşitli qt yapılandırmasına ulaşabilirsiniz. Simgeler kısmında ise isterseniz sistemde kurulu olan simge temasını isterseniz de aynı pencerede internet üzerinden çekip kurduğunuz simge temasını kullanabilirsiniz.
Son olarak Görüntü ve Ekran ayarlarına baktığımızda ise ekran ebatlarını ve monitör ayarlarını yapabileceğimizi görürsünüz. Ayrıca ekran koruyucu ve çoklu monitör ayarına da buradan ulaşabilirsiniz.
